Web sitesinin kaynak kodu, domaini ve hosting'i kime ait olmalı?

Web sitesinin alan adı (domain), hosting hesabı ve kaynak kodu, siteyi yaptıran işletmeye ait olmalıdır. Alan adı işletmenin tüzel kişiliği adına kayıt sahibi (registrant) olarak tescil edilmeli, tüm panel erişimleri işletmede bulunmalı, kaynak kodun teslimi ve kullanım hakları ise sözleşmede yazılı olarak düzenlenmelidir. Aksi halde ajans değiştirmek zorlaşır.

Sorun çoğu zaman kötü niyetten değil, pratiklikten doğar. Ajans işi hızlandırmak için alan adını kendi hesabından alır, hosting'i kendi sunucusuna kurar, kodu da kendi deposunda tutar. Her şey yolundayken kimse fark etmez; ama ödeme anlaşmazlığı, ajansın kapanması ya da sadece ajans değiştirme kararı geldiğinde işletme kendi sitesine erişemediğini görür. Bu yazı, o noktaya hiç gelmemek için neyin kimde olması gerektiğini sırayla açıklıyor.

Alan adı kimin adına kayıtlı olmalı?

Alan adı, siteyi kullanan işletmenin tüzel kişiliği adına tescil edilmeli; kayıt sahibi (registrant) alanında şirket unvanı ve işletmenin uzun vadede kontrol ettiği bir e-posta adresi yer almalıdır. Ajans alan adını teknik ya da idari kişi olarak yönetebilir, ancak kayıt sahibi ajans veya bir çalışanıysa alan adının kontrolü işletmede değildir.

• —Kayıt sahibi (registrant): şirket unvanı, vergi bilgisi ve şirket adresi.
• —Kayıt sahibi e-postası: ajansa değil işletmeye ait, tercihen ayrı bir sağlayıcıda barındırılan bir adres. Alan adının kendi e-postası kullanılırsa, alan adı süresi dolduğunda yenileme bildirimleri de ulaşmaz.
• —Kayıt firması (registrar) hesabı: işletme adına açılmış, iki adımlı doğrulama açık.
• —Otomatik yenileme: açık ve geçerli bir ödeme yöntemine bağlı; bitiş tarihi takvime işlenmiş.

.com.tr gibi .tr uzantılı alan adları 2022'den bu yana TRABIS sistemi üzerinden, yetkili kayıt kuruluşları aracılığıyla tahsis ediliyor. Burada da hak sahibi alanında işletmenin bilgileri görünmeli. Kontrol için kayıt firmanızın panelindeki alan adı detaylarına ya da WHOIS/RDAP sorgusuna bakabilirsiniz; bazı bilgiler gizlilik koruması nedeniyle kapalı görünebilir, bu durumda ajanstan panel ekran görüntüsü isteyin.

Hosting, DNS ve kayıt firması erişimleri kimde olmalı?

Hosting, DNS ve alan adı kayıt firması hesaplarının sahibi işletme olmalı; ajans bu hesaplara kendi kullanıcısıyla, yetkilendirilmiş ikinci kullanıcı olarak erişmelidir. Böylece ajansla yollar ayrıldığında yalnızca ajans kullanıcısının yetkisi kaldırılır ve web sitesi, e-posta ya da DNS kayıtları hiçbir kesintiye uğramadan çalışmaya devam eder.

Bir web sitesinin ayakta kalması tek bir hesaba değil, birbirine bağlı birkaç servise dayanır. Aşağıdaki listedeki her satır için “sahibi kim, kimin erişimi var?” sorusunun cevabını yazılı olarak bilmelisiniz:

• —Alan adı kayıt firması (registrar) paneli.
• —DNS yönetimi ve varsa CDN/güvenlik katmanı (ör. Cloudflare hesabı).
• —Hosting ya da sunucu paneli (cPanel, CyberPanel, bulut sağlayıcı hesabı).
• —İçerik yönetim paneli (CMS) yönetici hesabı.
• —Google Search Console ve Google Analytics: işletme “sahip” (owner) rolünde olmalı.
• —Google İşletme Profili: birincil sahip işletme olmalı.
• —Kurumsal e-posta hizmeti (Google Workspace, Microsoft 365 veya hosting e-postası).
• —Kaynak kod deposu (GitHub, GitLab, Bitbucket) ve üçüncü taraf servisler: ödeme altyapısı, SMS, harita API'leri.

Hosting'in ajans üzerinden faturalandırılması tek başına sorun değildir; birçok ajans yönetilen hosting hizmeti verir. Önemli olan, tam yedeğin istendiğinde teslim edileceğinin ve hizmet sona erdiğinde hesabın ya da dosyaların devredileceğinin sözleşmede yazmasıdır.

Web sitesinin kaynak kodu kime ait olur?

Web sitesinin kaynak kodunun kime ait olduğu, Türkiye'de Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK, 5846 sayılı) çerçevesinde büyük ölçüde sözleşmeyle belirlenir. Bilgisayar programları eser olarak korunur; ajans ile işletme arasında yazılı bir devir ya da lisans hükmü yoksa mali haklar kural olarak kodu geliştiren tarafta kalır.

FSEK'e göre mali hakların devrine ilişkin sözleşmelerin yazılı yapılması ve devredilen hakların tek tek gösterilmesi gerekir. “Site bize teslim edilecek” gibi genel bir ifade, kodu değiştirme, çoğaltma ya da başka bir ajansa geliştirtme hakkını açıkça kapsamayabilir. Somut durumunuz için bir avukattan görüş almak en sağlıklısıdır; ancak pratikte iki model yaygındır:

• —Hak devri: siteye özel yazılan kodun mali hakları (işleme, çoğaltma, yayma, umuma iletim) işletmeye devredilir. En güçlü koruma budur.
• —Süresiz lisans: ajans, kendi yeniden kullandığı altyapı bileşenlerinin sahibi olarak kalır; işletmeye süresiz, geri alınamaz, değiştirme ve üçüncü kişiye geliştirtme hakkı içeren bir kullanım lisansı verir.
• —Açık kaynak bileşenler (React, WordPress çekirdeği, kütüphaneler) kendi lisanslarıyla gelir; kimse bunların sahibi olmaz ama kullanım koşulları geçerlidir.
• —Ücretli tema, eklenti ve fontların lisansları işletme adına alınmalı; ajansın toplu lisansıyla kurulanlar ayrılıkta devredilemeyebilir.

Web tasarım sözleşmesine hangi sahiplik maddeleri yazılmalı?

Web tasarım sözleşmesinde sahiplik maddeleri; alan adı ve hesapların işletme adına açılmasını, kaynak kodun hangi formatta ve ne zaman teslim edileceğini, hak devri ya da lisansın kapsamını ve ayrılık halinde geçiş desteğini açıkça tanımlamalıdır. Bu maddeler proje başında yazılırsa, ileride pazarlık değil yalnızca uygulama gerekir.

• —Hesaplar: alan adı, hosting, DNS, analitik ve Search Console hesapları işletme adına açılır; ajans yetkili kullanıcıdır.
• —Teslim içeriği: kaynak kod deposu erişimi veya arşivi, veritabanı dökümü, kurulum/derleme talimatları (README), ortam değişkenlerinin listesi.
• —Teslim zamanı: örneğin son ödemenin yapılmasını izleyen 5 iş günü içinde.
• —Haklar: siteye özel kod için mali hak devri ya da süresiz, devredilebilir lisans; yeniden kullanılan ajans bileşenlerinin durumu.
• —Üçüncü taraf lisanslar: kullanılan ücretli tema, eklenti, font ve görsellerin listesi ve kimin adına alındığı.
• —Yedekler: yedekleme sıklığı ve işletmenin talep ettiğinde tam yedeği hangi sürede alacağı.
• —Fesih ve geçiş: sözleşme bittiğinde ajansın makul bir süre (ör. 30 gün) boyunca erişim devri ve taşıma için destek vermesi.
• —KVKK: ajans form verilerine veya müşteri kayıtlarına erişiyorsa, veri işleyen olarak yükümlülüklerinin tanımlanması.

Ajansın siteyi rehin tutmasının önüne nasıl geçilir?

Ajansın web sitesini “rehin tutması” genellikle üç koşulda mümkün olur: alan adı ajans adına kayıtlıdır, hosting hesabı ajanstadır ve kaynak kod hiç teslim edilmemiştir. Bu senaryonun önüne geçmenin yolu, bu üç varlığı proje başında işletme adına açmak ve kod teslimini sözleşmedeki somut bir tarihe bağlamaktır.

Bu durumu zaten yaşıyorsanız önce yazılı ve sakin bir talep gönderin; anlaşmazlıkların çoğu ödenmemiş bir fatura ya da iletişim kopukluğundan çıkar ve konuşularak çözülür. Sonuç alamazsanız fatura, sözleşme ve şirket belgelerinizle kayıt firmasına başvurup hak sahipliğinizi göstermeniz gerekebilir. Hukuki süreç son çaredir ve zaman alır; bu yüzden asıl çözüm önlemdir. Alan adı sizde olduğu sürece, en kötü senaryoda bile siteyi yeniden kurup aynı adreste yayına alabilirsiniz.

Web sitesi sahiplik kontrol listesi

Web sitesi sahiplik kontrol listesi, işletmenin alan adı, hosting, DNS, kaynak kod ve dijital hesaplar üzerinde gerçekten kontrol sahibi olup olmadığını 15-20 dakikada test etmenizi sağlar. Aşağıdaki maddelerden herhangi birine “bilmiyorum” ya da “ajansta” cevabı veriyorsanız, bunu bugün düzeltmek ileride yaşanacak bir krizden çok daha ucuzdur.

• —Alan adının kayıt sahibi şirketimiz mi ve bitiş tarihini biliyor muyuz?
• —Kayıt firması, DNS ve hosting panellerine şirket adına açılmış hesaplarla giriş yapabiliyor muyuz?
• —Search Console, Analytics ve İşletme Profili'nde sahip rolünde miyiz?
• —Kaynak kodun güncel bir kopyası veya depo erişimi elimizde mi?
• —Veritabanı ve dosyaların son tam yedeği ne zaman alındı, nerede duruyor?
• —Sözleşmede hak devri veya süresiz lisans maddesi var mı?
• —Ücretli tema, eklenti ve font lisansları kimin adına?
• —Ajansla yollar ayrılırsa geçiş desteği ve süresi yazılı mı?